|
تحقيق ها و پژوهشهاي تاريخي -
تاريخ فرهنگ و تمدن افغانستان
|
|
نویسنده دکتر رازق رویین
|
|
23 جوزا 1389 |
|
شهيد بلخي
دردمندي بر در گاه ميعاد
 شهيد را نبايد در بارگاه شاهان يا در نوشته هاي تذکره نگاران جست، که سيماي آن شاعر دردمند و آن حکيم ستيهنده تا هنوز از پس ابرهاي تيرة قرون جز در روشنايي آذرخش سروده هاي اندکش که به دست ما رسيده، نمودار نيست . شهيد تاهنوز بر درگاه تاريخ و ادبيات ما به دادخواهي نشسته است هرچند که خود بر دادخواهي از زمانه با ترديد نگريسته است و از احسنتها و آفرينها بوي ريا و دروغ شنيده. مگر اين سخن او که درباره شاعر دوست و همروزگارش "رودکي" گفته بود، درمورد خودش مصداق ندارد؟ به خود آگاهيش از زمانه بنگريم:
شاعرانرا خه و احسنت مديح
رودکي را خه و احسنت هجيست
تاريخ ادبيات ما متأسفانه تا اکنون نتواسته است از استغراق در زندگينامه پردازي و ثبت و ضبط بيغرضانۀ رویداده ها ، گامي فراتر نهد و بر ميراث انديشنده گي و ابعاد معنويت زيستي و ارزشيابيهاي کلامي سخن سخنواران بپردازد تا بدانیم نیاکان ما بیهوده نزیسته و برای نسلهای آینده از خود ارثیه یی بس ارزنده و گرانبهایی به جا نهاده اند.
در کتاب «الفهرست» ابن نديم و «معجم البلدان» ياقوت و «يتيمه الدهر» ثعالبي و «معجم الادبا» ياقوت و «لباب الالباب» عوفي و «لغت فرس» اسدي و «ترجمان البلاغه» رادويائي و برخي ديگر، از شهيد يا به نامهاي حکيم، متکلم، وراق، صاحب تاليفات و شاعر نام برده اند و گذشته اند و يا اشعاري را از او به مناسبتهايي ذکر کرده اند. داکتر ذبيح الله صفا دانشمند ايران در کتاب «تاريخ ادبيات در ايران » شرح نسبتاً مبسوطتري را در پنج صفحه براي معرفي شهيد اختصاص داده است.
متأسفانه تاکنون کتابی یا رساله یی در حوزة زبان فارسي دري چه در ايران چه در کشور ما ندیده ام که به زنده گی این فیلسوف و شاعر بزرگ پرداخته و حق آن شاعر گرانمايه را ادا کرده باشد. در کشور ما مقالت استاد هاشم شايق افندي نشر شده در مجلة ادب شمارة اول سال اول و نوشتۀ سرور گویا زیر نام «شعرای افغانستان» -مجلۀ کابل. سال دوم. شمارۀ سوم. همۀ آن کوششهاییست که در حق آن فرزند نامی بلخ نوشته شده است. فیلسوف و متکلمی که با زکریای رازی مناظره هایی داشته و با ابوزید بلخی - نخستین جغرافیه نگار خراسان زمین و صاحب کتاب ارزشمند «صور الاقالیم»- هنگامی که خود از زادگاهش بلخ به چغانیان سفر کرده و در آنجا میزیسته ، مکاتبه داشته است. ارسال یادداشت (0یادداشت) |
|
ادامه مطلب ...
|
صفحه اصلي
یادداشت گزارنده: گزارش تحلیلی یی را که در زیر می خوانید، سندی است که هشتاد سال پیش از امروز درست در اوایل دوره پادشاهی محمد نادرشاه از سوی کمینترن تدوین گردیده و در سراسر سده بیستم شالوده استراتیژی شوروی پیشین را در قبال افغانستان تشکیل می داده است. مطالعه بسیار دقیق این سند را که برای نخستین بار به نشر می رسد، به همه خوانندگان گرامی توصیه می کنیم.
هرات قلب تپندۀ خراسان قدیم و یکی از شهرهای مهم افغانستان کنونی می باشد. آثار باستانی، فرهنگ و مدنیت شکوهمند آن هماره زینت بخش اوراق تاریخ بوده است. سیر کوتاهی در جغرافیۀ طبیعی، بشری، تاریخی و شهری آن می تواند تصویر واقعی و همه جانبه از هرات دیروز و امروز در ذهن خوانندگان خلق کند.
کتاب «جغرافیای تاریخی بلخ» نوشتۀ محمدامین زواری، پژوهشگر افغانستانی بنیاد دایره المعارف اسلامی و دانشجوی مقطع دکتری دانشگاه تربیت مدرس، به همت بنیاد موقوفات دکتر افشار چاپ شد. این کتاب که به شیوة دایره المعارف هایی مانند دانشنامه جهان اسلام و دایره المعارف بزرگ اسلامی، در سه بخش و 411 صفحه تدوین گردیده است، شامل 286 مدخل از نامهای اماکن تاریخی،شهرها، زیارتگاه ها،رودها،بندها و دیگر آثار منطقۀ بلخ، این منطقة مشهور و موردعلاقة فارسی زبانان جهان، است. مؤلف در بخش اول کتاب ، روش پژوهشی خود و برخی نتایج این پژوهش را شرح داده و به تمایزات این کتاب با کتابهای مشابه اشاره کرده است. در بخش دوم کتاب که پنجاه صفحه از حجم کتاب را شامل می شود، نویسنده به بیان اوضاع کلی جغرافیایی و تاریخی منطقۀ بلخ پرداخته و دوره های مهم تاریخی این منطقه و تغییرات در مرزها و وسعت آن را بررسی کرده است. بخش سوم که بخش اصلی کتاب و شامل 260 صفحه می باشد، فرهنگ جغرافیای تاریخی منطقۀ بلخ است و در آن 286 مدخل از مکانها و شهرهای منطقۀ بلخ به صورت الفبایی گردآوری و تدوین شده است. گردآوری و ترسیم بیش از پنجاه نقشه و تصویر در بخش ضمایم کتاب، بر ارزش کتاب افزوده است.
یافته به خوانش گرفتم، این کتاب که در هشت فصل و سیصد و نود و یک صفحه به شیوه عالی منحصر بفرد تحریر یافته، در گستره تاریخ معاصر کشور چون آئینه تمام نما علتها و وقایع تاریخی یک جنگ تباه کن را در یک مقطع معین بی پرده میسازد.
